على زمانى قمشه اى

366

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

دستهء 220 ساله ، مىگويد : « دورهء كبيسهء آن 220 سال شمسى است و در آن 53 كبيسه وجود دارد كه 45 عدد از آنها كبيسهء 4 ساله و 8 عدد بقيه ، 5 ساله است و مجموع آنها 53 دور كبيسه مىشود » . « 1 » هرچند خازنى در كتاب‌هاى الزيج المعتبر السنجرى و زيج الخازنى به ترتيب و توالى كبيسه‌هاى چهار و پنج‌ساله در دستهء 220 ساله ، صريحا اشاره‌اى نكرده است ، با اين وجود ، تنها با استفاده از قاعدهء محاسباتى مندرج در كتاب الزيج المعتبر السنجرى كه از نظرتان گذشت ، به آسانى مىتوان به ترتيب و توالى كبيسه‌هاى چهار و پنج‌ساله در دستهء 220 ساله ، پى برد . نگارنده ( محمد رضا صياد ) در سال 1359 شمسى به پژوهش در اين‌باره پرداخته است « 2 » ، بدين‌ترتيب كه تمام سال‌هاى عادى و كبيسهء يك دسته 220 ساله ( از سال 171 تا 48 سلطانى ) را با استفاده از قاعدهء محاسباتى مندرج در كتاب الزيج المعتبر السنجرى ، محاسبه نمود . بررسىهاى انجام‌شده ، نشان داد كه ترتيب و توالى كبيسه‌هاى چهار و پنج‌ساله در دوره‌هاى 25 و 29 ساله و در يك دستهء 220 ساله ، به‌صورت زير اتفاق مىافتند . دو دورهء 29 ساله + يك دورهء 25 ساله + دو دورهء 29 ساله + يك دورهء 25 ساله + يك دورهء 29 ساله + يك دورهء 25 ساله - دستهء 220 ساله پنج كبيسهء 4 ساله + كبيسهء 5 ساله - دورهء 25 ساله شش كبيسهء 4 ساله + يك كبيسهء 5 ساله - دورهء 29 ساله

--> ( 1 ) . عبد الرحمن خازنى ، زيج الخازنى ، نسخهء خطى شماره 682 كتابخانهء مدرسهء عالى استاد مرتضى مطهرى ، تهران ، ص 5 . ( 2 ) . محمد رضا صياد ، ترتيب و تقسيم كبائس رباعى و خماسى در تاريخ جلالى ، گزارش دوازدهمين كنفرانس رياضى كشور ، بخش رياضى دانشگاه صنعتى اصفهان ، 1360 ، ص 33 - 34 و 46 .